Urbanowska Zofia Kamila (1849-1939)

Urodzona dn.  15.05.1849 w Kowalewku k/Konina
Zmarła dn.  01.01.1939 w Koninie
żyła lat: 89
 
profesja:

pisarka, publicystka

osiągnięcia / odznaczenia / pełnione funkcje:

- wygrana w konkursie na “dziełko” Tygodnika Ilustrowanego (1886);
- Diplome de Medaille D'Or – zwane Cywilną Legią Honorową (1903) przyznane na międzynarodowej wystawie literacko-artystycznej w Lorient (Francja);
- Krzyż OficerskiOdrodzenia Polski - Polonia Restituta (30.11.1929) zarządzenie zamieszczone w "Monitorze Polskim" nr 276 z 30.11.1929 podpisał Prezydent Rzeczpospolitej Ignacy Mościcki oraz Prezes Rady Ministrów Kazimierz Świtalski;
- honorowa obywatelkamiasta Konina (18.01.1930);
- Srebrny Wawrzyn Akademii Literatury (05.11.1935) przyznany przez Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na wniosek Polskiej Akademii Literatury zarządzeniem z 05.11.1935r.

historia życia:

Zofia Urbanowska była córką zubożałego szlachcica Wincentego Urbanowskiego, w tym czasie administratora folwarku w Kowalewku, i hrabianki Katarzyny z domu Modelskiej. Dzieciństwo spędziła w Laskówcu koło Morzysławia, u dziadków, do których przenieśli się jej rodzice. W 1860 roku rozpoczęła naukę w gimnazjum żeńskim prowadzonym przez Instytut Rządowy w Kaliszu, później uczęszczała do Gimnazjum Sióstr Urszulanek w Poznaniu, gdzie prawdopodobnie zdała maturę.
W wieku 21 lat Urbanowska zaczęła pracować zarobkowo, w latach 1870-73 będąc dziennikarką w "Gazecie Polskiej". Drukowała tam teksty o bogactwach jej rodzinnej ziemii, o pracy mieszczan i sprawach gospodarczych, o żelaznej koleji, o życiu towarzyskim u higienie osobistej tubylczej ludności. Nie pomijała także tematów związanych z życiem duchowym mieszkańców Konina, w tym m.in. o koncertach pianistycznych i występach teatralnych.

W 1874 przeniosła się do Warszawy, rozpoczynając pracę jako korektorka w drukarni Józefa Sikorskiego. Zamieszkała w kamienicy Sikorskich, gdzie mieścił się również słynny salon Deotymy (Jadwigi Łuszczewskiej), z którą Urbanowska zawarła bliższą znajomość, uczestnicząc w wydawanych przez poetkę “wieczorach czwartkowych”. Przychodziły na nie znane sławy: Narcyza Żmichowska, Maria Kalergis, Cyprian Kamil Norwid. Zajmowała tam dwuosobową kanapę, umieszczoną we wnęce między dwiema bibliotecznymi szafami. Był to dobry punkt obserwacyjny, z którego Zofia pilnowała zasad, jakie w salonie obowiązywały, gdyż nikt nie mógł zakłócić wzniosłych improwizacji “wieszczki. Na pensji należącej do Jadwigi Sikorskiej (córki muzykologa i redaktora Józefa Sikorskiego) Urbanowska pełniła funkcję opiekunki polegającą na pilnowaniu by carscy inspektorzy szkolni nie zaskoczyli pensjonarek i nauczycieli niespodziewaną wizytą, mogącą ujawnić nie przestrzeganie rosyjskich zakazów i wygłaszanie liberalnych poglądów.
W tym samym roku Urbanowska zadebiutowała wydaną pod pseudonimem "J." nowelą Znakomitość, publikowaną również w odcinkach w “Głosie Konińskim”. Następnym wydanym utworem była sentymentalna opowieść o Polce, która nie chciała poślubić Niemca, zatytułowana “Cudzoziemiec” (1883), źle oceniona przez krytykę. W latach 1885-89 współpracowała z redakcją “Przeglądu Tygodniowego”. Z uznaniem krytyki i czytelników spotkał się “Gucio zaczarowany” (1884) fantastyczno-przyrodnicza opowieść o leniwym chłopcu, przemienionym przez wróżkę w muchę i zmieniającym swój charakter pod wpływem zwierząt.
W 1886 roku Urbanowska została członkiem kolegium redakcyjnego "Przeglądu Pedagogicznego", publikując artykuły o potrzebie rozwoju twórczości dla dzieci i młodzieży. Dużą popularność zyskała nagrodzona w konkursie “Tygodnika Ilustrowanego” obyczajowa powieść “Księżniczka”, wydana w 1886 roku.. W 1892 r. Ukazała się powieść “Wszechmocni”. Od 1890 do 1900 roku współpracowała także z "Wieczorami Rodzinnymi", pisząc felietony o przyrodzie. Na łamach tego pisma ukazała się jej fantastycznonaukowa powieść “Atlanta”, czyli przygody młodego chłopca na wyspie bezludnej, w formie książkowej wydana w 1893 roku.

Zofia Urbanowska często przebywała w Zakopanem (pierwszy jej pobyt miał miejsce w 1882 roku). Owocem tych pobytów była powieść “Róża bez kolców”, mająca za tło tatrzańską przyrodę i podhalański folklor. Utwór był publikowany w częściach na łamach "Wieczorów Rodzinnych" (1900-1901), pierwsze wydanie książkowe miało miejsce w 1903 roku. W tym czasie każde wakacje spędzała w Koninie, o czym świadczą korespondencje z Deotymą.
W 1910 r. Urbanowska powróciła do Konina, gdzie w 1916 r. napisała baśń moralizatorską “Złoty pierścień”. W czasie pobytu w mieście zajmowała się ogrodem i gołębiami, spotykała się z sąsiadami, dbała o dworek. 28 stycznia 1935r. 85-letnia Zofia sprzedała za 18.400,00zł posesję Zgromadzeniu Sióstr Opatrzności Bożej. Umowa sporządzona przez notariusza Juliusza Landa, w obecności świadków Władysława Michałkowicza i Franciszka Jachowicza, przewidywała spłatę należności głównie (1.000,00zł zapłacono w dniu sprzedaży) w formie dożywotniej renty dla sędziwej pisarki. Pisarka korzystała nadal z mieszkania na piętrze, a opiekę nad nią i posesją przejęły siostry, które na parterze prowadziły kursy dla kobiet i przedszkole.

Z aktu notarialnego:

“(...) zamiast zaś jednorazowego zapłacenia reszty ceny sprzedażnej w ilości złp siedemnaście tysięcy czterysta, sprzedająca Urbanowska wymawia dla siebie rentę dożywotnią w kwocie złp dwieście pięćdziesiąt miesięcznie, a matka Laurencja Szwandok w imieniu Sióstr Opatrzności resztę wymienionego szacunku zobowiązuje się wypłacać do rąk sprzedającej Zofii Urbanowskiej pierwszego dnia każdego miesiąca, czyli za każdy miesiąc z góry, uiszczenie tej reszty trwać będzie poczynając od dnie pierwszego czerwca bieżącego roku do dnia zgonu sprzedającej Zofii Urbanowskiej, liczącej obecnie 85 lat. (...) Poza tym Matka Laurencja Szwandrok w imieniu Sióstr Opatrzności zobowiązuje się dostarczyć sprzedającej Zofii Urbanowskiej dożywotnio mieszkanie w sprzedanej nieruchomości we frontowym domu na górze, składającego się z czterech pokoi i kuchni , które obecnie sprzedająca zajmuje.”
 
wg  S.Rusin “Znani i nieznani w Koninie”

W 1930 roku władze Konina nadały jej honorowe obywatelstwo miasta. Zmarła 1 stycznia 1939 roku. Imię Zofii Urbanowskiej nosi ulica oraz Szkoła Podstawowa nr 1 w Koninie, w której co roku w “Dniu Patronki” organizuje się pogadanki, sesje i konkursy plastyczne, a wejście do szkoły zdobi popiersie Zofii Urbanowskiej.

Okres zakopiański:

Zofia Urbanowska pierwszy raz przybyła do Zakopanego w 1882 roku z córkami Józefa Sikorskiego. Z listów Sikorskiego do Oskara Kolberga wynika, że obaj panowie cenili jej wiedzę i towarzystwo. Do zbiorów Oskara Kolberga Zofia Urbanowska przekazała w 1885 r. teksty 74 pieśni z Zakopanego (Hamry) i z Poronina. Teksty dostarczyły jej służące góralki, “trochę już w służbie ucywilizowane”. Urbanowska do swoich zapisów dołączyła list z 13 XI 1885 r. Pieśni zostały zamieszczone w tomie 44 i 45 “Góry i Podgórze” dzieł zebranych Oskara Kolberga.
Z Zakopanego Urbanowska korespondencję do Wieczorów Rodzinnych (czasopismo dla dzieci), gdzie w odcinkach drukowana była “Atlanta” i “Róża bez kolców”. Prowadziła dział przyrodniczy i dział kontaktu z czytelnikami. Poznała Stanisława Witkiewicza i była zafascynowana jego książką “Na przełęczy” (1891).
Akcję “Róży bezkolców” umieściła w Tatrach, opisując m.in. Żółtą Przełęcz, Krzyżne, Kościelec, doliny Chochołowską i Kościeliską. Wg Józefa Nyki Urbanowska bardzo dobrze znała Tatry i nie można wykluczyć, że sama przeszła Krzyżne przez Żółtą Przełęcz. W powieści występuje Sabała, Stanisław Witkiewicz, Władysław Matlakowski, wspomniany jest dr Chałubiński
i ks. Stolarczyk. Opisana jest poetka Katarzyna, jedna z sióstr Sobczakówien, prowadzących w XIXw. pensjonat Sobczakówka w Zakopanem. Kościeliska 42 (obecnie willa Cicha). Fenomenalne są zapisy przyrodnicze Urbanowskiej o roślinności, zwierzętach (ryś, pleń, niedźwiedź, sarny, kozice), klimacie i genezie Tatr. Opisane są obyczaje górali, styl zakopiański i gawędy.

Dorobek literacki i publicystyczny:

  • Znakomitość (1883)

  • Gucio Zaczarowany (1884)

  • Księżniczka (1886)

  • Cudzoziemiec (1886)

  • Z wyspy Atlanty (1890)

  • Wszechmocni (1892)

  • Róża bez kolców (1903)

  • Złoty pierścień (1916)

  • Gazeta Polska: Korespondencja znad Warty – cykl felietonów (1870-1873)

  • Wieczory Rodzinne: Korespondencje z Zakopanego – cykl felietonów (1889-1890), Alfons XIII

  • Rodzina Polska, Przyjaciel Dziecka, Kronika Rodzinna, Przegląd Pedagogiczny (1885-1890)

akt urodzenia:


lokalizacja mogiły:
źródła informacji:
  Wikipedia, Miesięcznik "Koniniana"5/2004, Miesięcznik “Koniniana” 5/2009, strona poświęcona Z.Urbanowskiej, opracowanie Wandy Gruszczyńskiej z 2009 (PTTK), S.Rusin “Znani i nieznani w Koninie”Wyd. Miejska Biblioteka Publiczna w Koninie, Konin 2008r., ISBN 978-83-87582-27-2